نوع مقاله : مقاله پژوهشی Released under (CC BY-NC 4.0) license I Open Access I

نویسندگان

• نازنین راسخ ¹
• مصطفی افشاری ¹
• سعید جعفری ²

¹ دانشیار مدیریت ورزش، گروه مدیریت و سیاست‌گذاری در ورزش، پژوهشگاه علوم ورزشی، تهران، ایران

² دکتری مدیریت ورزشی، دانشکده علوم ورزشی و تندرستی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی ساختاری-عملکردی سیستم ورزش دانشگاهی کشور و ارائه چارچوب تحول و توسعه آن با رویکرد آمیخته اکتشافی انجام شد.
روش‌شناسی: در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای ۳۲ منبع اسنادی و علمی و اجرای دو مرحله دلفی با حضور ۱۱ خبره، چارچوب مفهومی پژوهش در سه حوزه اصلی شامل ساختار و مدیریت، منابع و تأمین، و رویدادها و مشارکت و 12 منظر شناسایی شد. در بخش کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته در مقیاس ۱ تا ۱۰ بین ۲۵ نفر از مدیران و کارشناسان ورزش دانشگاهی توزیع و داده‌های مربوط به شکاف و همگرایی جمع‌آوری شد. مطالعه تطبیقی با ده کشور منتخب انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد سیستم ورزش دانشگاهی ایران، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های درونی، با موانعی از جمله کمبود پست‌های مصوب، توزیع نامتوازن امکانات، خلأهای قانونی و تمرکزگرایی مواجه است. بیشترین شکاف در حوزه منابع مالی و کمترین شکاف در حوزه فرایندی و عملیاتی مشاهده شد و میزان همگرایی سیستم با روندهای بین‌المللی در سطح متوسط رو به پایین قرار داشت. همچنین یافته‌ها نشان داد نبود یکپارچگی میان اجزای سیستم و فقدان حلقه‌های ارتباطی میان ساختارها، منابع و کارکردها، مانع تبدیل ظرفیت‌های موجود به کارآمدی مطلوب شده و توسعه ورزش دانشگاهی عمدتاً بر جنبه‌های سطحی متمرکز باقی مانده است.
نتیجه‌گیری: چارچوب تحول ارائه‌شده در سه سیاست کلی شامل بازطراحی نظام حکمرانی، تأمین و توسعه پایدار منابع، و ارتقای کیفیت مشارکت در رویدادها تدوین شد. گذار از نظام متمرکز دولتی به ساختار نیمه‌متمرکز، تنوع‌بخشی به منابع مالی، توانمندسازی سرمایه انسانی و توسعه فناوری‌های نوین به‌عنوان راهبردهای اصلی تحول شناسایی شدند. تحقق ورزش دانشگاهی کارآمد در ایران مستلزم بازتعریف نقش‌های نهادی، ایجاد سازوکارهای هماهنگی بین‌بخشی و حرکت به سوی نظامی است که ضمن حفظ مزیت‌های هماهنگی ملی، از استقلال عمل و انعطاف‌پذیری لازم برای پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع دانشگاه‌ها برخوردار باشد.

کلیدواژه‌ها

• مطالعه تطبیقی
• تطبیق ساختاری
• بهره‌وری سازمانی
• اداره‌های تربیت‌بدنی دانشگاه‌ها
• ورزش دانشجویی

موضوعات

• مدیریت و توسعه ورزش

عنوان مقاله [English]

Structural-Functional Analysis of Iran's University Sports System: Gap Analysis, Cross-Country Comparison, Convergence with International Trends, and a Proposed Framework for Its Transformation and Development

نویسندگان [English]

• Nazanin Rasekh ¹
• Mostafa Afshari ¹
• Saeed Jafari ²

¹ Associate Professor of Sport Management. Department of Management and Policy-Making in Sport, Sport Sciences Research Institute of Iran, Tehran, Iran

² Ph.D. in Sport Management, Faculty of Sport Sciences and Health, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Objective: This study aimed to conduct a comparative structural-functional analysis of Iran’s university sports system, identify existing gaps in relation to international models, assess its convergence with global trends, and propose a transformation and development framework.
Methodology: Using an exploratory mixed-methods design, the qualitative phase involved content analysis of 32 documentary sources and two Delphi rounds with 11 experts to develop a conceptual framework consisting of three main domains (structure and governance, resources and support systems, and events and participation) and twelve sub-dimensions. In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire was administered to 25 university sports managers and experts to assess performance gaps and the level of convergence with international standards. A comparative analysis of ten selected countries was conducted based on Bereday’s comparative model.
Results: The findings revealed that, despite considerable internal capacities, Iran’s university sports system encounters structural and operational challenges, including insufficient approved organizational positions, unequal distribution of sports facilities, legal shortcomings, and excessive centralization. The greatest performance gap was identified in financial resources, whereas the smallest gap was observed in procedural dimensions. Overall, the level of system convergence with international standards was assessed as moderate to low. The results further indicated weak integration among system components and inadequate alignment between organizational structures, resource allocation, and functional processes, limiting the effective utilization of existing capacities.
Conclusion: The proposed transformation framework is based on three strategic directions: restructuring governance mechanisms, ensuring sustainable resource development, and improving the quality of participation. The key strategies include shifting from a highly centralized governmental model toward a semi-decentralized governance structure, diversifying financial resources, strengthening human capital, and enhancing technological capabilities. Developing an efficient university sports system in Iran requires redefining institutional responsibilities, establishing inter-organizational coordination mechanisms, and creating a flexible yet integrated governance framework capable of addressing diverse institutional needs while preserving national coherence.

کلیدواژه‌ها [English]

• University Sports System
• Structural-Functional Analysis
• Sports Governance
• Comparative Policy Analysis
• System Transformation Framework
• Higher Education Sport Development